|
سونيا غفاري
فمينيستها همواره در تلاش بودند تا با
بررسي مسايل خاص زنان، كور جنسي ناشي از نظريههاي اجتماعي
را جبران كنند. آنها نسبت به رابطهء ميان زنان و كامپيوتر
نيز در نظريهء بسيار جديدي به نام سايبر فمينيسم واكنش
نشان داده و سعي در تبيين آن كردهاند.سايبر فمينيسم در
اوايل دههء 1990 به عنوان يك واكنش در مقابل فرهنگ فني به
وجود آمد. اين ديدگاه ايجاد سلسله مراتب جنسيتي توسط
تكنولوژي را نقد كرد و تفاوتهاي بين زنان و مردان را در
قدرت حاصل شده براي آنها در يك گفتمان ديجيتالي به چالش
كشيد. سايبر فمينيسم درصدد بود ساخت قدرت را تضعيف كند و
توانايي و خلاقيت زنان، اسطورهها و نمادهاي زنانه را در
تكنولوژي تقديس كند. در سايبر فمينيسم زنان نه قرباني
منفعل بلكه عامل فعالي در ساختن هويت و سرنوشت خود بودند.
آنها زناني را كه ترس از تكنولوژي داشتند تشويق ميكردند
.فمينيسم سيبرنتيك فلسفهاي است كه در وهلهء اول اذعان
ميكند كه بين زنان و مردان، به ويژه در گفتمان ديجيتالي،
تفاوت قدرت وجود دارد و دوم فمينيسم سيبرنتيك ميخواهد اين
وضعيت را تغيير دهد. طبق اين تعريف، سايبر فمينيسم اقرار
دارد به اينكه، به دلايل مختلف در فضاي سيبرنتيك با زنها
و مردها به طور متفاوت رفتار ميشود و اين نكته بايد مد
نظر قرار بگيرد.
الكس گالوي
(Alex Galway)
نيز در گزارشي در خصوص سايبر فمينيسم بيان
ميكند كه ريشههاي نظري اين ديدگاه اغلب از تركيب جالب
نظرات دوناهاراوي
(Donna Haraway)
و فمينيسم موج سوم و فرا ساختارگرايي فراتر
ميروند. فيت ويلدينگ نيز در مطالعهاي در خصوص سايبر
فمينيسم خاطر نشان ميكند كه قلمرو سايبر فمينيسم وسيع و
پهناور است و در واقع نواحي واقعي سايبر، موسسات طراحي
صنعتي و موسسات آموزشي را در بر ميگيرد، يعني همان نواحي
كه در آنها روند فنآوري به نحوي سمت و سوي جنسيتي گرفته
و زنان را از دسترسي به نقاط قوت بخش فرهنگي فنآوري باز
ميدارد. سدي پلانت يكي از نظريهپردازان شناخته شدهء
سايبر فمينيسم به وابستگي بين شبكهسازي ديجيتالي و
همبستگيهاي زنان پرداخته است. او در كتاب صفرها و يكها
(در اين كتاب پلانت از مردان به عنوان يكها و از زنان به
عنوان صفرها سخن ميگويد) رابطهء پيچيدهء زنان و ماشينها
را هستهء اصلي نهضتي ميداند كه تحت عنوان سايبر فمينيسم
تعريف ميشود. او ايدهء شبكهسازي را به بافندگي پيوند
داده و خاطرنشان كرده كه اين دستگاههاي بافندگي پيشتاز
توسعهء نرمافزاري بودند. پلانت تاريخچهاي طولاني از زنان
به عنوان مخترعان، توليدكنندگان و گردانندگان كامپيوتر،
ارايه داده و به فردي مانند گريس موريهاپر استناد ميكند
كه مخترع اولين كامپايلر11) كامپيوتري در طول جنگ سرد بود.
اين تاريخ براي پلانت داراي مفهوم است چرا كه او شبكهسازي
كامپيوتري را بسط طبيعي آن چيزي ميداند كه زنان هميشه به
طور سنتي انجام ميدادند. پلانت، انقلاب ديجيتالي را همراه
با فرآيند انقلاب زنان يا زنانه شدن ميبيند و زنانه شدن
را اين طور معني ميكند كه آزادي اجتنابناپذير زنان و
ماشينها، برجستهترين و غالبترين تجلي شبكههاي اطلاعاتي
است. بنابراين شبكهء گستردهء جهاني براي سايبر فمينيسم به
شكل روانكاوانهاي تعميم اين ايدهء اسطورهاي شد و حتي
همبستگي بين كامپيوترها و زنانگي تا جايي پيش رفت كه فضاي
مجازي به فضاي زهدان تشبيه شد .سايبر فمينيسم به اين مساله
پرداخت كه با كامپيوترها چه بكنند تا به توانمندسازي زنان
كمك كند. برخي از زنان شروع به استفاده از وب براي نشان
دادن خود كردند. آنها از طريق وبلاگهاي شخصي و اتاقهاي
چت ميتوانستند دربارهء مسايلي مانند هويت، نژادپرستي،
دانشگاه و روابط جنسي، از ديد خودشان بحث و گفتوگو كنند.
حوزهء ديجيتالي راهي شد براي زنان كه قدرت توليدكنندگي و
انتشار عقايدشان را بدون ميانجيگري سلطهء مردان نشان دهند.
كامپيوتر از طريق اينترنت به زنان تريبوني داد براي
ارتباطات، زناني كه نميتوانستند پشت يك بلندگو بايستند و
صدايشان را به گوش مردان برسانند. آزادي از پيش
انگارههايي كه ميگفت آنها چه نوع يا چه ميزان قدرتي
ميتوانند بر عهده بگيرند. زنان ميتوانستند انتخاب كنند
كه ابتدا يا حتي فقط به خاطر افكار و ذهنشان ديده شوند.
كامپيوتر برخي زنان را در انتخاب محل جغرافيايي كارشان
آزادتر كرد و براي كار در خانه گزينههايي ايجاد كرد تا در
ايجاد تعادل دركارها و نگهداري كودكان به آنها كمك كند.
همچنين كامپيوتر فرصتهاي بيشتري براي زنان ايجاد كرد كه
حتي در خانه مدير و گردانندهء يك تجارت باشند. كامپيوترها
زنان را قادر به شبكهسازي و انتشار اطلاعات براي يكديگر
به منظور مبادلات پژوهشي و علمي ميكند، همچنين براي
فعاليتهاي سياسي كه تغييرات اجتماعي را تشويق ميكند.
اينترنت نيز عرصهء جديدي براي بيان بسياري از ناگفتهها و
توانمندي سازي برخي از اقشار حذف شده يا فاقد قدرت مطرح
كرد.امكان شنيدن گفتمان زنانه و مردانه و نيز گفتمان
مردانه راجع به خصوصيات، اميال، آرزوها، تفكرات و چالشها
از طريق متن و بدون حضور بدن يا در هم شكستن مرزهاي بين
گفتمان خصوصي و عمومي فرصت جديدي براي شناخت افراد از
يكديگر به وجود آورده كه تا به حال تجربهء آن در بيشتر
جوامع به خصوص جوامع سنتي امكانپذير نبوده است. اما تمام
توصيفات سايبر فمينيسم، وابسته به زنان جهان اول است كه
درآمد، تحصيلات و زيربناي اقتصادي لازم را دارند، همچنين
خطوط كافي تلفن و برق را كه دسترسي آنها را به كامپيوتر
ممكن ميكنند.اگرچه اكنون زنان بيشتري از جوامع جهان سوم
توان دسترسي به كامپيوتر را دارند اما همين زنان نيز با
مشكلاتي مواجهند، مثلا سرعت پايين ارتباطي
.
با
وجود اين موانع زنان سرتاسر جهان از اينترنت براي
سازماندهي استفاده ميكنند اما مهم است به ياد داشته
باشيم، زناني كه در جهان سوم به كامپيوترها دسترسي دارند
معمولا نخبگان سيستم آكادميك هستند. ديگر آنكه اكثر
اطلاعات آنلاين به زبان انگليسي است در حاليكه بيشتر
زنان جهان سوم به دليل فشار اقتصادي با زبان ديگري به غير
از زبان خودشان آشنايي ندارند. سايبر فمينيسم از اين حيث
در مركز تضاد با سياستهاي مجازي فمينيستي قرار گرفته كه
به طور همزمان هم با كنترل فرهنگ سايبري توسط مردان مبارزه
ميكند و هم در مقابل سازماندهي دوبارهء جهان به وسيلهء
تكنولوژيهايي كه به همان اندازه قصد تصرف و سلطه را
دارند، ميايستد.
پي پانوشتها :
1- 1Compiler
برنامهاي است كه توسط
آن متنهايي را كه با يك زبان برنامهنويسي نوشته شده به
عنوان ورودي ميپذيرد و آن را به زبان ديگري ترجمه ميكند
.
2-
آراخنه: عنكبوت، جنبهء هراس آور مادركبير
كه نقش او بافتن سرنوشت است كه گاهي به صورت عنكبوتي
عظيمالجثه تصوير شده است. همهء ايزد بانوان، ريسندگان و
بافندگان سرنوشت هستند. براي توضيحات بيشتر مراجعه كنيد
به
:
كوپر،جي سي .فرهنگ مصور نمادهاي سنتي،
ترجمهء مليحهء كرباسيان، نشر فرشاد، تهران، 1379.
منابع :
1-
امير ابراهيمي، مسرت 13844) «وبلاگنويسي
صحنهاي جديد براي ايفاي نقشهاي خود»، فصل زنان، ج، پنج،
انتشارات روشنگران و مطالعات زنان، 1384
.
2-
ايبانز، كريستينا آلفونسو13833) « زنان در
فضاي مجازي: يك مدينهء فاضلهء جديد؟»، زن فرزانه (فصلنامهء
موسسهء مطالعات و تحقيقات زنان)، سال اول، ش 1.
برگرفته از
سايت كانون زنان ايراني
http//:www.irwomen.net |
