دوچرخه سواري دختران، فرهنگي در حال گذار

الناز محمدي

شايد تا به حال کمتر در اين مورد فکر کرده ايم که هر کس دوست دارد چطور سربالايي هاي زندگي را بالا برود و چگونه در سراشيبي آن بيفتد. در هر حال هر کس يک طور زندگي مي کند؛ يک نفر با پاي پياده مسير زندگي را طي مي کند و ديگري شايد با دوچرخه يي که به بالا و پايين رفتن رکاب هاي آن عشق مي ورزد؛ رکاب هايي که آرزوي بسياري از دختران اين سرزمين است که با بالا بردن شان بدون هيچ محدوديتي و خارج از محدوده هاي محصور شده در پارک ها و مراکز خاص بخشي از توانايي هاي خود را نشان بدهند.

در ايران دوچرخه سواري براي دختران آزاد است اما اين آزادي در دوره هاي مختلف با اعمال سليقه هاي گاه فردي محدود و در محيط برخي پارک هاي شهر خلاصه شده است. هرچند در چند سال اخير کوشش هايي مبني بر گسترش دادن اين محدوده هاي تعيين شده براي دوچرخه سواري دختران صورت گرفته است و گاهي دختران در خيابان ها و معابر شهري هم دوچرخه سواري مي کنند، اما همچنان موانع بسياري بر سر راه شان وجود دارد و مجبورند گاه هزينه هاي بسياري را متحمل شوند.

يکي از اين پارک ها که امکان دوچرخه سواري براي دختران و زنان در آن وجود دارد، پارک نشاط است که نزديکي آن به پل سيدخندان منجر شده تا جمعيت زيادي از اين پيست هاي دوچرخه سواري استقبال کنند.

اما براي رسيدن به اين پارک، گاهي دختران و زنان محل زندگي خود تا پارک را با دوچرخه طي مي کنند و در اين مسير گاه کوتاه و گاه بلند، مزاحمت ها و اتفاق هايي رخ مي دهد که خاطره هاي خوبي باقي نمي گذارد. تا جايي که يکي از اين دوچرخه سواران در گفت وگو با اعتماد مي گويد؛ «اينکه برخي مسوولان ورزشي يا ديگران از اين موضوع حمايت نمي کنند تا بلکه فرهنگ دوچرخه سواري در جامعه نهادينه شود، تقصير ما نيست. من هميشه سعي مي کنم با رعايت هنجارهاي جامعه رکاب بزنم و تا جايي که ممکن است از پوشش مناسب استفاده کنم تا بهانه دست کسي ندهم.»

پارک نشاط داراي چهار پيست دوچرخه سواري است؛ پيست بانوان، حرفه يي، آسان و خانوادگي، که مجموع طول آنها به چهار و نيم کيلومتر مي رسد. نزديکي اين پارک به پل سيدخندان و شلوغي اين محله کمک زيادي به استقبال از اين پيست ها کرده است. پيست ها بسيار مناسب تعبيه شده اند و خدمات رساني در آنها نسبتاً خوب است اما موضوعي که در اينجا جلب توجه مي کند تعداد زياد دوچرخه سواران دختر است که با علاقه و شادماني خاصي دوچرخه سواري مي کنند بدون اينکه محدوديت خاصي در داخل پارک براي آنها وجود داشته باشد. «سعيد الف.» 18 ساله درباره دوچرخه سواري دختران معتقد است؛ «چون من خودم دوچرخه سواري مي کنم و به صورت حرفه يي آن را دنبال مي کنم، خيلي هم علاقه مندم که ديگر اقشار جامعه از جمله زنان به اين رشته روي بياورند، خيلي اوقات هست که در پيست مي بينيم بسياري از دختران بلد نيستند درست سوار دوچرخه بشوند و زمين مي خورند، ولي من و دوستانم حتي لبخندي هم نمي زنيم و اين موضوع را طبيعي مي دانيم، چرا که هيچ گاه زمينه لازم براي دختران فراهم نشده است تا استعدادهايشان را در بعضي زمينه ها مثل همين دوچرخه سواري شکوفا کنند.»

«زهرا م.» مادر يکي از همين دختران نوجوان که براي دوچرخه سواري آمده مي گويد؛ «حتي اگر از سوي همه مسوولان و رسانه هاي همگاني اين موضوع تاييد شود، من چندان اطمينان کامل به محيط ندارم و فعلاً زمينه را براي دوچرخه سواري دخترم در خيابان ها مناسب نمي دانم مگر اينکه اين موضوع به صورت کاملاً قانوني مطرح شده و جايش را در فرهنگ ما باز کند.»

منوچهر «دانشمند» دبير انجمن دوچرخه سواري شهرداري تهران و يکي از مسوولان پيست هاي دوچرخه سواري پارک نشاط درباره استقبال دختران از دوچرخه سواري در اين پارک مي گويد؛«کلاً استقبال دختران از اين پيست ها به مراتب از پسران بيشتر است چرا که دختران معمولاً نمي توانند به راحتي و آسودگي خيال در خيابان ها دوچرخه سواري کنند؛ اينجا دوچرخه هاي مخصوص زنان براي آموزش آنان وجود دارد و يک پيست جداگانه و بسته براي کساني که مي خواهند در محيط جداگانه دوچرخه سواري کنند، وجود دارد.»

وي در پاسخ به محدوديت هاي دوچرخه سواري دختران در محيط باز و پيست مختلط مي گويد؛ «خير، نه تنها از ابتداي راه اندازي پيست محدوديتي نبوده است بلکه مسوولان شهرداري بسيار از اين طرح استقبال کرده اند و حق انتخاب به مراجعه کنندگان داده شده است.»

اما يکي از زنان مراجعه کننده مي گويد؛«در ابتداي تشکيل گروه هاي اوليه ديد مناسبي نسبت به دوچرخه سواري دختران آن هم بدون خانواده وجود نداشت ولي امروزه خيلي بهتر شده است.»

دانشمند خبر جالبي هم دارد؛«در شهرداري طرحي تصويب شده است که بر مبناي آن طي 15-10 روز آينده قرار است مسير مخصوص دوچرخه سواري از پارکينگ متروي صادقيه تا مکان مترو و همچنين در متروهاي چيتگر و اکباتان تعبيه شود و در آن به صورت همگاني افراد با دوچرخه هايي که رايگان در اختيارشان گذاشته مي شود، اين مسيرها را طي مي کنند.» وقتي از او مي پرسم که در اينجا منظور از همگاني چيست و آيا زنان هم در اين طرح لحاظ شده اند، جواب صريحي نمي دهد؛«همگاني است ديگر، حالا اينکه دوچرخه سواري زنان هم در اين طرح مدنظر است يا نه، من اطلاعي ندارم.» از نظر قانوني و عقلي هيچ گونه محدوديتي در استفاده بانوان از دوچرخه و ديگر فعاليت هاي ورزشي وجود ندارد و محدوديت هايي که در اين زمينه وجود دارد منشاء شرعي و قانوني ندارد و منبعث از عرف جامعه است. اما با اين همه بايد گفت که هيچ فعاليت خاصي براي بهبود زمينه فرهنگي استفاده بانوان از دوچرخه صورت نگرفته و ورزش بانوان آنقدر مشکلات بزرگ و کوچک دارد که مقوله دوچرخه سواري يکي از زيرمجموعه هاي آن محسوب مي شود.

موضوع ورزش زنان ايران در پژوهش هاي بسيار مورد بررسي قرار گرفته است تا آنجا که آنها را حتي در جايگاه تماشاچي با وجود حجاب کامل اسلامي نمي پذيرند.

براي مثال در اين پژوهش ها مي توان به ورزش اسکي اشاره کرد. از نظر پوششي وزارت بهداشت مانتوهاي بلند زير زانوي ضدآب، روسري، کلاه و عينک را مورد تاييد قرار داده است که البته با مانتوي بلند آن هم براي ورزشي مثل اسکي امکان اسکي وجود ندارد؛ در مواردي بسيار خطرناک است و باعث بروز زمين افتادن هاي اجباري يا گير کردن گوشه مانتوي بلند زير تله سيژها مي شود که گاهي به بروز حوادثي نيز منجر مي شود.